Tarih : 30.09.2026
Sayı : BBDAS/2026-167
Konu : TCMB Tarafından Yayımlanan Yurt Dışı Kaynaklı Döviz Dönüşüm Desteği Uygulamasına İlişkin Talimatı’ndaki Önemli Hususlar
|
YURT DIŞI KAYNAKLI DÖVİZ DÖNÜŞÜM DESTEĞİ UYGULAMASINDA NELER DEĞİŞİYOR?
|
|
SIRA NO
|
KRİTER/KONU
|
30 EYLÜL 2026 TARİHİNE KADAR (ÖNCEKİ UYGULAMA)
|
1 EKİM 2026 TARİHİNDEN İTİBAREN (YENİ UYGULAMA)
|
|
1
|
Tebliğ
|
2023/5 Sayılı Tebliğ
|
2026/11 Sayılı 2023/5 Sayılı Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğ (1/8/2026 tarih 33327 Sayılı R.G.)
|
|
2
|
Geçerli TCMB Talimatı
|
1 Ağustos 2026 Tarihli Talimat
|
1 Ekim 2026 Tarihli Talimat
|
|
3
|
Destek Oranı (Cari Oran)
|
Yüzde 3
|
Yüzde 3
|
|
4
|
Döviz Almama Taahhüdü
|
Var
|
Kaldırıldı/Yok
|
|
5
|
Döviz Pozisyon Oranı
|
Yok
|
Yüzde 10 (Aşan Firmalar Destekten Yararlanamayacak)
|
|
6
|
Döviz Pozisyonu Bildirim Formu
|
Yok
|
SMMM/YMM Onaylı 15 Gün Geçerli Form İbrazı Zorunlu
|
|
7
|
Destek Tutarı Üst Limiti
|
Yok
|
Hesap Dönemi İtibariyle 100 Milyon
|
|
8
|
2026/10-12 Destek Üst Limiti
|
Yok
|
Talimat'a Göre 0,25 Olarak Belirlendiğinden 25 Milyon Üst Limit
|
|
9
|
Yıllık Azami Destekten Yararlanılabilecek Döviz Tutarı (Katma Değer Tutarı)
|
Yok
|
2025 Yılı Faaliyet Karı + 12 Aylık İşgücü Maliyeti = Katma Değer Tutarı (TCMB Ocak ve Temmuz Aylarında Olmak Üzere Yılda 2 Kez Günceller)
|
|
10
|
2026/10-12 Dönemi Destekten Yararlanılabilecek Azami Döviz Tutarı
|
Yok
|
Talimat'a Göre Bulunan Katma Değer Tutarının 0.25'i
|
|
11
|
Grup Firmaları Tek Limit Uygulaması (Firma Kontrolü Bildirimi)
|
Yok
|
Firma Kontrolü Bildirimi İle Grup Firmalarına Tek Limit Uygulaması Sınırı Getirildi
|
|
12
|
Firma Kontrolü Uygulaması
|
Yok
|
Sermaye ve yönetim ilişkileri çerçevesinde, doğrudan veya dolaylı olarak, bir firmada asgari %50 oranında hisseye veya asgari %50 oranında oy hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sini seçme hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sine sahip olma halini, ifade etmektedir.
|
|
13
|
Dövizin Yurt Dışı Kaynaklı Olduğunun Tevsiki
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
İhracatta Gümrük Beyanı/İBKB, Hizmette Fatura, Serbest Bölgede SBİF İbrazı Zorunlu
|
|
14
|
Destekten Yararlanma Süresi
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
Dövize İlişkin Belge Tarihinden İtibaren 180 Gün
|
|
15
|
Döviz Bakiyesinin Hesaba Geldiği Tarihten Dönüşüm Talep Tarihine Kadar Korunması Şartı
|
Yok
|
Destekten Yararlanmak İçin Hesap Bakiyesinin Destek Talep Tarihine Kadar Korunması Gerekiyor. İhracat Bedeli Olmayan Dövizler Bakiyede Dikkate Alınmıyor, Tevsiki ve Ispatı Şart
|
|
16
|
Reeskont Kredisi Kullananlar
|
Yok
|
İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Kullananlar Kredi Vadesi Boyunca Destekten Yararlanamıyor
|
|
17
|
Aracı Banka Komisyonu
|
Yok
|
Sağlanan Destek Tutarının %1 i Kadar Komisyon Ödenecek
|
|
18
|
Aracı İhracatçı Destek Durumu
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
Verdikleri Aracılık Hizmetlerinden Hak Ettikleri Dövizlerle Sınırlı Dönüşüm Desteğinden Yararlanabilecekler
|
|
19
|
Aracı İhracatçılara Mal Tedarik Eden Tedarikçi/İmalatçıların Destekten Yararlanma Durumu
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
Aracılı İhracat Sözleşmesi Kapsamında İhracat Yapan Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve Diğer Aracı İhracatçılar Vasıtasıyla İhracatçıya Mal Tedarik Eden Tedarikçi ve İmalatçı Firmalar İhracatçının Taahhüt Vermesi Şartıyla Destekten Yararlanabilecek. (Ek: E )
|
|
20
|
Elektronik Ticaret Gümrük Beyanları (ETGB) İle İhracatta Destek Durumu
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
Yararlanılabilecek
|
|
21
|
Destek Talebinde İbrazı Gereken Belgeler
|
Yürürlükten Kaldırıldı
|
Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu (Ek-B), Kontrol İlişkisi Bulunan Firmalar Listesi (Ek-B1), Döviz Pozisyon Bildirim Formu (Ek:C), ETGB Kapsamında Döviz Satışına İlişkin Beyanname (Ek:D), Aracılı İhracatta Destek Ödemesinin Kime Yapılacağına Yönelik Beyan (Ek:E)
|
1. Yeni Dönemde Dikkate Alınacak Döviz Pozisyonu Oranı Nasıl Tespit Edilecek?
-
Destekten yararlanmak isteyen firmaların likit döviz varlıklarının net satış hasılatı veya aktif büyüklüğüne oranının (döviz pozisyonu oranı) % 10'u aşmaması gerekiyor.
-
Döviz pozisyon oranı; likit döviz varlıkların (kasa, alınan çekler, banka mevduatı, verilen çekler ve ödeme emirleri, diğer hazır kalemler, menkul kıymetler ve ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacaklar) net satış hasılatı veya toplam aktif kalemlerinden büyük olanına oranlanarak hesaplanacak.
-
Verilen çekler ve ödeme emirleri pozitif değer olarak raporlanır. Ancak hazır döviz varlıkları toplamı ile döviz pozisyonu oranı hesaplamasında bu değerin çıkarılması gerektiğine dikkat edilmelidir.
-
Döviz veya altına endeksli varlık ve yükümlülükler, döviz veya altın varlık ve yükümlülükleri sayılır.
-
Döviz varlık tutarı form imzalandığı tarihteki bakiye tutarı esas alınır,
-
Aktif veya Net Satış Hasılatından büyük olan, bir önceki yıl Kurum Beyanındaki tutar esas alınır.
|
Hazır (Likit) Döviz Varlıkları Toplamı
(Bildirimin Verildiği Tarih İtibariyle)
Döviz Pozisyonu Oranı (%) =_____________________________________________ x 100 Bir Önceki Yıl Bilançosundaki Aktif Toplamı Veya
Net Satış Hasılatı Tutarından Büyük Olan
|
- Döviz Pozisyonu Oranı %10 dan büyük ise, destekten yararlanılamaz.
- SMMM/YMM tarafından onaylı “Döviz Pozisyonu Bildirim Formu”, belge tarihinden itibaren 15 gün süreyle geçerli olup bu süre içinde aynı form kapsamında birden fazla işlem yapılabilir. Aracı bankalar, her bir döviz dönüşüm desteği başvurusu sırasında bu koşulların sağlandığını kontrol edecek.
- “Bu formda bildirilen fiziki döviz ve altın kıymetlerini form düzenleme tarihinde saydığımı, kaydi döviz ve altın varlık ve yükümlülüklerinin form düzenleme tarihindeki bakiyesini hesap ekstresi, senet ve sözleşme gibi belgeler üzerinden tespit ettiğimi ve formdaki tüm bilgileri form açıklamalarına uygun olarak doğru, tam ve eksiksiz olarak doldurduğumu beyan ederim.” İbaresi SMMM/YMM tarafından onaylanacak.
- Bildirim düzenleme tarihindeki altın/döviz varlık ve yükümlülüklerinin TL karşılığı, döviz varlıkları için TCMB tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen döviz alış kurları; altın varlıkları için Borsa İstanbul tarafından, içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen altın fiyatları üzerinden hesaplanarak yazılır.
2. Yıllık Yararlanılabilecek Azami Destek Tutarının Hesaplanması:
3. 2026 Ekim-Aralık Döneminde Yararlanılabilecek Azami Destek Tutarının Tespiti:
- 1/10/2026 tarihi ile 31/12/2026 (bu tarih dahil) tarih aralığını kapsayan limit kullanım döneminde, bu Uygulama Talimatının 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen firmaların yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanır. Bu dönem özelinde firmaların 1/10/2026 tarihi öncesinde yararlanmış oldukları döviz dönüşüm desteği tutarları bu limit kapsamında dikkate alınmaz.
- Bu durumda 2026/Ekim-Aralık döneminde en fazla destek tutarı 25.000.000 TL olarak uygulanabilecek.
4. Yıllık Azami Destekten Yararlanılabilecek Döviz Satış Tutarının Hesaplanması:
- Limit kullanım dönemi takvim yılıdır.
- Firma satış limiti, firma kârlılığı ile 12 aylık işgücü maliyeti verileri esas alınarak Merkez Bankasınca hesaplanır.
- Firmanın ilgili dönemde zarar etmesi halinde, katma değer tutarı hesaplamasında sadece işgücü maliyeti esas alınır.
- Firma kârlılığının belirlenmesinde, firmalarca Gelir İdaresi Başkanlığına beyan edilen faaliyet kârı tutarı esas alınır. İşgücü maliyeti, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ibraz edilen ve firmaların sigorta primi hesaplamalarına esas teşkil eden maaş/ücret ödemeleri ile çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik primi tutarları toplamından oluşur.
- Firma satış limiti, Merkez Bankasınca yılda iki kere güncellenir. Güncellemelerin Ocak ve Temmuz ayları içerisinde yapılması esastır. Herhangi bir nedenle verilerin Ocak ve Temmuz aylarında temin edilememesi halinde güncelleme işlemi veri teminini müteakip yapılır. Hesaplanan firma satış limiti bu maddenin beşinci fıkrasındaki hüküm saklı kalmak kaydıyla, bir sonraki limit güncelleme tarihine kadar kesinleşmiş kabul edilir.
|
Katma Değer Toplamı = Faaliyet Karı + 12 Aylık İşgücü Maliyeti
(Yıllık Döviz Satış Limiti)
|
5. 2026/Ekim-Aralık Döneminde Yararlanılabilecek Azami Döviz Satış Tutarının Tespiti:
- Uygulamanın yürürlük tarihi olan 1/10/2026 itibarıyla hesaplanacak firma satış limiti, 1/10/2026 tarihi ile 31/12/2026 (bu tarih dahil) tarih aralığını kapsayan limit kullanım döneminde, yalnızca bu döneme mahsus olmak üzere 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanır. Bu dönem özelinde firmaların 1/10/2026 tarihi öncesinde satmış oldukları döviz tutarları kalan firma satış limiti hesaplamasında dikkate alınmaz.
- Bu durumda 2026/6 dönem sonu itibariyle yani ikinci geçici vergi dönemi verilerine göre gelir tablosunda yer alan karlılık tutarı ile işgücü maliyet tutarının (6 aylık mı 12 aylık mı) ne şekilde belirlenip dikkate alınacağı hususunda bir netlik bulunmamaktadır.
6. Satış Limiti ve Azami Destek Tutarının Belirlenmesinde “Firma Kontrolü” Kapsamında Grup Firmalarında Ortak Limit Esas Alınacak:
- Firma kontrolü: Sermaye ve yönetim ilişkileri çerçevesinde, doğrudan veya dolaylı olarak, bir firmada asgari %50 oranında hisseye veya asgari %50 oranında oy hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sini seçme hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sine sahip olma halini ifade eder.
- Firma satış limitinin ve bu Uygulama Talimatının 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen azami döviz dönüşüm desteğinin kontrolü ile kullanımının takibinde “İhracatçı Firma VKN” alanı esas alınır. Bu çerçevede, Ek: A bildirimlerinde, “İhracatçı Firma VKN” alanına döviz pozisyonu bildirim formu adına düzenlenen ve döviz dönüşüm desteğinden yararlanacak firmanın, “DTSŞ VKN” alanına aracı ihracatçının, “Ana Ortak VKN” alanına ise varsa ana ortağın/ortakların vergi kimlik numarası yazılır. “Firma Adı” alanına ise “İhracatçı Firma VKN” alanında vergi kimlik numarası bulunan firmanın ünvanı yazılır.
- Talimat eki, “B1 Kontrol İlişkisi Bulunan Firmalar Listesi”, destek talebi dilekçesine eklenilecek.
7. Destekten Yararlanacak Firmalar Dövizin Yurt Dışı Kaynaklı Olduğunun Tevsiki İçin İbrazı Gerekli Belgeler:
a) Mal ihracatı bedelleri için, 16 Ocak 2020 tarihli İhracat Genelgesi uyarınca yalnızca “Bedel getirme ve/veya ihbar süresi içerisinde düzenlenmiştir.”, “İhtarname süresi içerisinde düzenlenmiştir.” veya “Ek süre içerisinde düzenlenmiştir.” açıklamaları belirtilen İhracat Bedeli Kabul Belgesine bağlanan dövizlerin,
b) Döviz kazandırıcı hizmet gelirleri için, kesin fatura tarihinden itibaren 180 gün içerisinde ilgili dövizlerin,
c) Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurt dışına yaptıkları satışları için, Serbest Bölge İşlem Formuna göre yurt dışına gönderilmek üzere serbest bölgeden çıkış yapıldığına ilişkin ilgili idarenin onayladığı tarihten itibaren 180 gün içerisinde ilgili dövizlerin Merkez Bankasına satılması halinde döviz dönüşüm desteğinden faydalanılabilir.
İhracat bedeli dövizler için gümrük beyannamesi, döviz kazandırıcı hizmet bedeli dövizler için fatura ve serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurt dışına yaptıkları satışlara ilişkin dövizler için Serbest Bölge Müdürlüğünce onaylı Serbest Bölge İşlem Formu aracı bankaya ibraz edilmedikçe döviz dönüşüm desteğinden faydalanılamaz.
İbraz edilen ve aracı bankaca kontrol edilen gümrük beyannamesi, fatura ve Serbest Bölge İşlem Formu bilgileri işleme aracılık eden banka nezdinde elektronik ortamda saklanır.
8. İhracat Bedelinin Hesaba Geldiği Tarihten Destek Başvuru Tarihine Kadar Bakiye Tutarının İhracat Bedelinin Altına İnmemesi Gerekiyor:
İhracat bedelinin firma hesabına geldiği tarih ile döviz dönüşüm desteğinden yararlanma talebinde bulunulan tarih arasındaki zaman diliminde, firmanın hesap bakiyesinin gelen ihracat bedelinin altına düşmediğine ve bakiyenin ihracat bedeli olmayan dövizler ile müsait hale getirilmediğine ilişkin tespit aracı bankaca yapılır. Bu tespitin yapılamadığı durumlarda döviz dönüşüm desteği kapsamında döviz satışı gerçekleştirilmez.
9. Reeskont Kredisi Kullananlar Kredi Vadesi Sürecince Destekten Yararlanamayacak:
İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Uygulama Talimatı ile İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Finansmanı Uygulama Talimatının Ek- 4 üncü maddelerine göre kredi kullanan firmalara, kredi vadesi boyunca döviz dönüşüm desteği sağlanmaz.
10. Aracı İhracatçıların Destekten Faydalanması:
Döviz kazandırıcı hizmetlere aracılık eden firmalar, sadece verdikleri aracılık hizmetlerinden hak ettikleri dövizleri satarak döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilir. Verilen aracılık hizmetinin tutarı, yurt dışı yerleşiğe hizmeti sunan firmadan alınacak muvafakatname ve aracı tarafından hizmetin sunulduğu yurt dışı yerleşiğe kesilen faturadaki tutar ile yurt içinde hizmeti sunan firmanın aracıya kestiği fatura arasındaki fark dikkate alınarak tespit edilir.
11. Aracı İhracatçılara Mal Tedarik Eden Tedarikçi/İmalatçıların Destekten Yararlanması Sağlanıyor:
Yayımlanan Talimat’ta “aracı ihracatçı”; aracılı ihracat sözleşmesi kapsamında ihracat faaliyeti yapan Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ile diğer aracı ihracatçıları, ifade ettiği şeklinde tanımlanmaktadır.
Aracılı ihracat sözleşmesi kapsamında ihracat yapan dış ticaret sermaye şirketleri, sektörel dış ticaret şirketleri ve diğer aracı ihracatçılar vasıtasıyla ihracatçıya mal tedarik eden tedarikçi ve imalatçı firmalar ihracatçının taahhüt vermesi şartıyla destekten yararlanabilecek. (Talimat Eki, Ek: E )
İhracata yönelik üretim yapan tedarikçi firmaların destekten faydalanması sağlanacak. Böylece, doğrudan ihracatçı olmayan daha fazla tedarikçi firmanın destekten yararlanması amaçlanıyor. Bu kapsamda, aracı ihracatçı tarafından tedarikçi adına gerçekleştirilen döviz dönüşümüne ilişkin destek ödemesi doğrudan tedarikçiye yapılabilmesi sağlanacaktır.
Yeni düzenlemede, destek mekanizmasını sadece ihracatı gerçekleştiren firmaları değil, ihracata yönelik üretim yapan firmaları da kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Mevcut uygulamada, aracı ihracatçılar destekten kendileri veya tedarikçileri adına faydalanabiliyorken bu desteği çoğunlukla kendileri almayı tercih ediyordu. Yeni çerçevede, katma değer limitinin tanımlanmasıyla aracı ihracatçılar limitlerini doldurduktan sonra tedarikçi firma adına döviz dönüşümünü gerçekleştirebilecek ve döviz dönüşüm desteği doğrudan tedarikçi/imalatçı hesabına aktarılabilmesi sağlanacaktır.
Talimatın “Döviz Dönüşüm Desteği Sağlanması” başlıklı 5 inci maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları aşağıdaki gibidir:
“(6) Aracı ihracatçı tarafından yurda getirilen peşin ihracat bedeli olmayan dövizlerin aracı ihracatçılara ürün tedarik/imal eden firmalar adına satışı;
a) Aracı ihracatçı ve tedarikçi/imalatçı firmaların Ek: E’de yer alan Aracılı İhracat Kapsamında Döviz Dönüşüm Desteğinin Tedarikçiye/İmalatçıya Ödenmesine İlişkin Beyannamenin,
b) Aracı ihracatçı ile tedarikçi/imalatçı firma arasında yapılmış aracılı ihracat sözleşmesinin,
c) Tedarikçi/İmalatçı firma ünvanının kayıtlı olduğu ilgili Gümrük Beyannameleri ve bu beyannameler kapsamındaki tedariğe/imalata ilişkin ihraç kayıtlı mal faturalarının aracı bankaya ibrazı halinde yapılabilir. Bu durumda, bu Uygulama Talimatı bakımından döviz satışının tedarikçi/imalatçı firmaca yapıldığı kabul edilir ve döviz dönüşüm desteği aracı bankaca doğrudan tedarikçi/ imalatçı firmanın hesabına aktarılır.
(7) İhracat Genelgesine uygun olarak tedarikçi/imalatçı hesabına gelen, peşin ihracat
bedeli olmayan dövizlerin satışında bu maddenin altıncı fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan belgelerin aracı bankaya ibrazı gereklidir.”
Buna göre, aracı ihracatçılarla sözleşme yapan tedarikçi/imalatçıların ihracatçıya satış tutarları ile sınırlı olmak üzere, ihracatçının yazılı taahhüt vermesi, ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinde tedarikçi/imalatçı bilgilerinin yer alması ve taahhütte tedarikçi/imalatçı bilgileri ile tedarik fatura numarası ve tutarı bilgilerine yer verilmesi halinde döviz dönüşüm desteğinden yararlanmaları mümkün hale gelmiştir.
Yukarıda yer verilen Talimat’ın 5 inci maddesinin altıncı fıkrasının ( c ) bendinde yer alan “… ihraç kayıtlı mal faturası” ibaresinden, bu kapsamda 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 11/1-c maddesine göre ihraç kayıtlı mal satan firmaların da yararlanabileceği yorumlanmaktadır.
Kaynakça:
Saygılarımızla.
BOĞAZİÇİ BAĞIMSIZ DENETİM VE YMM A.Ş.
(!) Sirkülerimiz yayımlandığı tarih itibariyle; ilgili olduğu mevzuat düzenlemelerinin duyurulmasına yönelik genel açıklamalar içermektedir. Mevzuat düzenlemeleri karşısında, her olayın kendine has özellikleri ile birlikte değerlendirilerek getireceği yükümlülükler veya sağlayacağı avantajlar titizlikle değerlendirilmelidir. Mevzuat değişiklikleri üzerine yapılabilecek yorum, eleştiri veya tavsiyeler önemli görülen konulara dikkat çekmeye yönelik olup, uygulamada ilgili kurum veya kuruluşların belirlediği usul ve esaslara göre işlem yapılması esastır. Konularında uzman kadrolarımızdan olaya özgü ilave görüş alınmadan, sadece sirkülerimiz esas alınarak yapılacak işlemler sonucunda doğabilecek zarar ve yükümlülüklerden yazar veya müşavirliğimiz sorumlu tutulamaz.
421 kişi tarafından görüntülenmiştir.
